Dzieje się - Sztuka

"Nocna mara", czyli groza w malarstwie Johanna Heinricha Füssliego

2022-10-31 14:04:52

Czy dzieło sztuki może przywodzić na myśl horrory? Wyobraźnia Johanna Heinricha Füssliego bardzo często udawała się w podobne rejony. Artysta największy rozgłos zyskał malując obraz znany pod tytułem „Koszmar” lub „Nocna mara”. Dzieło od początku przyciągało tłumy gapiów, a co wrażliwsze kobiety doprowadzało do omdleń.

Nocna mara obrazJohanna Heinricha Füssliego możemy nazwać mistrzem malarskiej grozy. Artysta pochodził ze Szwajcarii, ale przez wiele lat mieszkał i pracował w Wielkiej Brytanii, gdzie znany jest jako John Henry Fuseli. Początki jego kariery przypadły na epokę Oświecenia, czas triumfu nauki i racjonalizmu oraz zachwytu nad sztuką starożytną. Uwaga Füssliego kierowała się jednak w zupełnie inne rejony. Pociągało go to, co mroczne i niezbadane, inspiracje znajdował w świecie fantazji i folkloru. Z tego powodu uważny jest dziś za jednego z prekursorów romantyzmu. Swój najsłynniejszy obraz zatytułowany „Koszmar” lub „Nocna mara” Füssli namalował w 1781 r. Ukazał na nim piękną kobietę pogrążoną w głębokim śnie. Na jej piersi siedzi podobny do małpy potworek, patrzący się wprost na widza. Zza kotary w głębi wyłania się kolejny upiorny stwór – koń z wybałuszonymi oczami. Całość zatopiona jest w mroku, z którego Füssli umiejętnie wydobywa najważniejsze elementy kompozycji. Nie bez powodu nazywano go mistrzem światła i cienia.
 
Po raz pierwszy publiczność miała okazję oglądać „Koszmar” w 1782 r. na wystawie w londyńskiej Royal Academy of Arts. Dzieło natychmiast zyskało rozgłos, głównie przez swoją dziwność. Ponieważ nie pasowało do żadnej z kategorii tematycznych, ostatecznie zostało wyeksponowane między portretami, z którymi musiało mocno kontrastować. Obraz wzbudzał w publiczności mieszankę fascynacji i szoku. Ponoć niejedna dama zemdlała na jego widok. Na jednych wrażenie robił otwarcie erotyczny charakter obrazu, innych ciekawiły ukazane na nim potwory. W sumie przez wystawę przewinęła się rekordowa liczba odwiedzających.
 
Autor obrazu nigdy nie wypowiedział się na temat jego interpretacji, dając szerokie pole do spekulacji kolejnym pokoleniom badaczy. Niektórzy uważali, że malując „Koszmar” odnosił się do własnego gorącego uczucia, które odrzuciła Anny Landholdt. Kobieta na obrazie miałaby symbolizować właśnie ją, podczas gdy potwór na jej piersi byłby samym artystą targanym niespełnionym pożądaniem. Równie dobrze Füssli mógł inspirować się ludowymi opowieściami o inkubach – erotycznych demonach nawiedzających śpiące kobiety. Podobne istoty występowały zresztą w różnych kulturach, Słowianie znali na przykład zmory siadające w nocy na piersi i wysysające z pogrążonych we śnie krew. W ten sposób tłumaczono dawniej nocne duszności lub paraliż senny. Widoczny na drugim planie koń to zwierzę, na którym zgodnie z tradycją podróżował inkub. Jego obecność można wytłumaczyć także pewną grą słowną. Drugi człon angielskiej wersji tytułu „Nightmare” – „mare” – oznacza między innymi klacz. Możliwe, że Füssli zdecydował się umieścić na swoim obrazie szeroki zestaw skojarzeń z tematem nocnych koszmarów. Bardziej współczesne interpretacje skupiają się także na przeżyciach kobiety, być może przeżywającej właśnie erotyczną rozkosz. Według jednej z teorii swój stan zawdzięcza ona upojeniu opium, o czym miałaby świadczyć fiolka stojąca na stoliku.
 
Z pewnością niejednoznaczność „Koszmaru” stała się jedną z przyczyn jego dużej popularności. Niemal natychmiast zaczęto wykorzystywać obraz Füssliego do tworzenia politycznych karykatur. Z drugiej strony jego mroczny nastrój pociągał pisarzy – inspiracje nim można odnaleźć między innymi w twórczości Mary Shelley i Edgara Allana Poe. Podobno reprodukcja wisiała również na ścianie wiedeńskiego mieszkania Zygmunta Freuda, do którego zainteresowań wizja szwajcarskiego malarza pasowała wyjątkowo dobrze. Zachęcony sukcesem obrazu Füssli wykonał jeszcze co najmniej dwie jego wersje. Jedna z nich, mniejsza i młodsza o dekadę, przechowywana jest w Domu Goethego we Frankfurcie. Oryginalny „Koszmar” jest własnością Detroit Institute of Arts. Co ciekawe, na jego odwrocie znajduje się niedokończony portret młodej kobiety.

ip - Fundacja Legalna Kultura

zdjęcie: Obraz „Koszmar” Johanna Heinricha Füssliego ze zbiorów Detroit Institute of Arts, fot. Domena publiczna.


Słowa kluczowe: Koszmar, sztuka, horror, Halloween 2022, analiza, obrazy
Komentarze
Redakcja dlaStudenta.pl nie ponosi odpowiedzialności za wypowiedzi Internautów opublikowane na stronach serwisu oraz zastrzega sobie prawo do redagowania, skracania bądź usuwania komentarzy zawierających treści zabronione przez prawo, uznawane za obraźliwie lub naruszające zasady współżycia społecznego.
Zobacz także
Przegląd Młodej Sztuki IMPULS
Znamy laureatów wrocławskiego Przeglądu Młodej Sztuki IMPULS 2022 Wrocław

Konkurs zorganizowany był przez wrocławską Akademię Sztuk Pięknych i firmę Goldenmark.

DoFA 2022
Wydarzenia przedfestiwalowe 10. edycji Dolnośląskiego Festiwalu Architektury DoFA

Wydarzenie odbędzie się pod hasłem "Miasto solidarne".

Nocna mara obraz
"Nocna mara", czyli groza w malarstwie Johanna Heinricha Füssliego

Czy dzieło sztuki może przywodzić na myśl horrory?

Polecamy
Sacrum Profanum
Urodziny Stanisława Lema na Festiwalu Sacrum Profanum Kraków

W programie premiera książki "Boli tylko, gdy się śmieję" oraz wyjątkowe słuchowisko - "Solaris" na żywo.

Maszyna szyfrująca zwana Enigmą do zobaczenia w Polsce

Enigma z londyńskiego Instytutu Piłsudskiego trafi do Muzeum Historii Polski.

Polecamy
Ostatnio dodane
Przegląd Młodej Sztuki IMPULS
Znamy laureatów wrocławskiego Przeglądu Młodej Sztuki IMPULS 2022 Wrocław

Konkurs zorganizowany był przez wrocławską Akademię Sztuk Pięknych i firmę Goldenmark.

DoFA 2022
Wydarzenia przedfestiwalowe 10. edycji Dolnośląskiego Festiwalu Architektury DoFA

Wydarzenie odbędzie się pod hasłem "Miasto solidarne".

Popularne
Kolejne pokazy multimedialnej fontanny już wkrótce
Kolejne pokazy multimedialnej fontanny już wkrótce Wrocław

Dla tych, którzy jeszcze nie widzieli nowej atrakcji miasta, mamy dobrą wiadomość - kolejne pokazy już wkrótce!

Pierwszy pokaz największej fontanny w Polsce
Pierwszy pokaz największej fontanny w Polsce

Nowa fontanna we Wrocławiu to największa i najdroższa tego typu inwestycja w Polsce.

Depeszowcy kontra depesze
Depeszowcy kontra depesze

Tutaj każdy chce mieć swój dekalog. Każdy depesz, względnie depeszowiec wiesza go potem na ścianie, obok mnóstwa tłustych, cudownie odbijających światło, wycałowanych i w